Wednesday, July 01, 2009

การใช้งาน Zotero แบบคร่าวๆ (คร่าวมากๆ)

Zotero เป็นซอฟแวร์จัดการทางบรรณานุกรมและรายการอ้างอิง หรือที่เรียกว่า "Reference management" เหมือนกับ Endnote และ Reference Manager พัฒนาโดย Center for History and New Media , George Mason University โดย ได้รับเงินสนับสนุนจาก United States Institute of Museum and Library Services, the Andrew W. Mellon Foundation และ The Alfred P. Sloan Foundation ฟังดูยิ่งใหญ่มากเลย ... และความสามารถของซอฟแวร์นี้ก็มากสมราคาคุยจริงๆ

ข้อดีของ Zotero มีอะไรบ้าง

จริงๆคงมีเยอะ แต่ที่เห็นว่าสำคัญๆ ก็มี 10 ข้อ
  1. เป็นของฟรี
  2. รวมเป็นส่วนหนึ่งของบราวเซอร์ ที่ใช้ท่องเน็ตยอดนิยมอย่าง ไฟร์ฟอกซ์
  3. ทำงานเข้ากันได้กับ Google Scholar, Google Book, Pubmed และเว็บอื่นๆ แต่มีปัญหากับ ScienceDirect อยู่ (เห็นว่า กำลังแก้ไขให้ทำงานด้วยกันได้เร็วๆนี้)
  4. สามารถเพิ่ม โน๊ต ที่สำคัญได้ และ ยังสามารถลิงค์กับไฟล์ PDF ที่เก็บไว้ในเครื่องได้ด้วย
  5. ระบบ "ค้นหา" อันสุดยอดมาก โดยหาข้อมูลที่ต้องการจาก Keyword (ซึ่งรับมาจากทางเซิร์ฟเวอร์เลย ไม่ต้องพิมพ์เอง) หรือหาจากข้อความใน PDF ก็ได้
  6. ใช้ Bibliography style ได้หลายแบบมาก รวมถึงจะแก้ไข สไตล์ด้วยตัวเองก็ได้เช่นกัน
  7. มีระบบ Cite While You Write เช่นเดียวกับ Endnote เลย (ทำให้มีการฟ้องร้องกันด้วย แต่ Zotero ชนะ)
  8. ทำงานกับ MS-Word ได้ดี รวมถึง OpenOffice.org ก็เช่นกัน
  9. สามารถแชร์ข้อมูลที่เก็บไว้ให้กับคนอื่นได้ (ในเวอร์ชั่น 2.0)
  10. สำคัญที่สุด รองรับภาษาทุกภาษา ... เพราะใช้ระบบตัวหนังสือเป็น Unicode ในการเก็บข้อมูล

จะเริ่มใช้ Zotero ทำยังไงดี

ถ้าเคยใช้ Endnote มาก่อน Zotero ก็ทำงานเหมือนกันเลย เพียงแต่ทำง่ายกว่าเท่านั้นเอง ถ้าไม่เคยใช้ ก็ทดลองใช้เลย มันไม่ได้ยากอย่างที่คิด

ติดตั้ง Zotero

ก่อนอื่นน ต้องมีบราวเซอร์ ไฟร์ฟอกซ์ เสียก่อน ดาวน์โหลดได้ที่ www.firefox.com ซึ่งมีให้เลือกทั้งเวอร์ชั่นภาษาอังกฤษแบบต้นฉบับ และแบบแปลภาษาไทย สำหรับคนชอบความเป็นไทย (โดยโหลดได้จาก Other Systems and Languages)

ซึ่งไฟร์ฟอกซ์ตัวใหม่จะเป็นเวอร์ชั่น 3.5 (ในวันที่ 1/07/2009) ซึ่งรองรับทั้ง Zotero 1 และ Zotero 2

หลังจากติดตั้ง เสร็จแล้ว ก็ไปที่ www.zotero.org เพื่อติดตั้ง zotero จะเลือกใช้ ตัวเวอร์ชั่น 1 หรือ 2 ก็ตามความชอบ ความแตกต่างกันที่สำคัญคือ เวอร์ชั่น 1 เป็นตัวเต็มแล้ว เวอร์ชั่น 2 เป็นตัวกำลังพัฒนา ที่เพิ่มความสามารถในการแชร์ข้อมูล ของเราให้กับคนอื่นๆได้ลงไป (ณ วันที่เขียนยังเป็น เบต้า อยู่)

หลังจากเลือกได้แล้วว่าจะลงเวอร์ชั่นอะไร ก็กดดาวน์โหลดได้เลย ไฟร์ฟอกซ์จะมี แถบสีเหลิองข้างบนโผล่ขึ้นมาเพื่อเตือนว่า "จะมีการติดตั้งซอฟแวร์เพิ่มเติมในเครื่องจะอนุญาติ หรือไม่" ก็กด Allow ไป



หลังจากนั้นจะมี หน้าต่างขึ้นมาถามว่า "จะยอมให้มีการติดตั้งเจ้า Zotero มั้ย" ก็กด Install Now ไป



ต่อมาก็ตัว Bibliography style ในตัว Zotero เองมีมาให้เฉพาะ Chicago และอื่นๆ แต่ที่ ม.มหิดลใช้ เป็นแบบ Vancouver ให้เข้าไปดาวน์โหลดเพิ่มเติมได้ที่ http://www.zotero.org/styles แล้วกด Install ในแบบที่ต้องการได้เลย

หลังจากลงเสร็จก็ต้อง Restart ตัวไฟร์ฟอกซ์เสียก่อน ถึงจะพร้อมใช้งาน

ติดตั้ง Add-on ใน MS-Word

เหมือน Endnote เลย ที่ต้องติดตั้งเพิ่มเติม โหลดได้จากที่หน้านี้ http://www.zotero.org/support/word_processor_plugin_installation แต่ต้องดูว่า เราใช้ Zotero เวอร์ชั่นอะไร โหลดมาให้ตรงกันด้วย ถ้าจะลงแบบง่ายๆ ก็เลือกตรง "Download Word for Windows Installer" ซึ่งจะทำอะไรแบบ อัตโนมัติ แต่ถ้าชอบออกแรง ก็ดูตรง "Manual Installation" ปัญหาที่เจอคือ ถ้าใช้ MS-Office ที่เป็นภาษาไทย (เมนูเป็นภาษาไทย) มักจะต้องใช้ Manual installation เพราะระบบมันไม่เหมือนคนอื่นนิดนึง เอาเป็นว่าทำแล้วไม่ได้ ค่อยมาดูกันว่าจะแก้ไขยังไง

พอติดตั้งเสร็จแล้ว ก็จะมี Zotero toolbar ใน MS-word แต่ถ้าใช้ Word 2007 จะไปอยู่ในหน้า Add-Ins เหมือนในรูป



เริ่มใช้งาน Zotero

วิธีการเพิ่มรายการเข้าไปใน Zotero นั้นง่ายมาก เหมือนเราเล่นอินเตอร์เน็ตธรรมดา ในที่นี้จะใช้ตัวอย่างเป็น Google scholar และ Pubmed เป็นตัวอย่าง

ก่อนอื่นมาที่ google scholar ก่อน พอเราใส่ keyword ที่จะค้นหาลงไป ก็จะได้ผลออกมา เหมือนเวลาค้นหาด้วย google ซึ่งจะมีหมดเลยว่าเป็น เปเปอร์, หนังสือ หรือเป็นข้อมูลที่ถูกอ้างอิง ไว้ในเปเปอร์อื่นๆ
ถ้ามี รายการที่เราสนใจ ให้กดที่ปุ่ม ข้างๆ location bar ซึ่งเป็นรูป แฟ้มสีเหลือง Zotero จะแสดงหน้าต่างย่อยขึ้นมาให้เราเลือก รายการที่ต้องการจะเก็บ



ส่วนใน Pubmed ถ้าในหน้า Search result ก็จะมี แฟ้มสีเหลือง เหมือนกับใน google scholar แต่ถ้าในหน้า Preview จะถูกเปลี่ยนเป็นรูปเอกสาร แทน ซึ่งหมายถึงให้เก็บหน้านั้นๆลงในรายการของ Zotero



ทีนี้มาดูหน้าจอหลักของ zotero ในไฟร์ฟอกซ์กันบ้าง กดที่ปุ่มข้างล่างมุมขวามือ ก็จะแสดงขึ้นมาในโหมด ครึ่งจอ รายละเอียดคำสั่งก็ตามที่เห็น



ทางซ้ายมือจะเป็นการจัด แบ่งรายการเป็นหมวดหมู่ ขวามือสุดเป็นข้อมูล และรายละเอียดของรายการแต่ละอย่าง แท๊บ Info แสดงข้อมูลของรายการ แท๊บ Notes ก็ตามตัวไว้ใส่ โน๊ตที่เกี่ยวกับ รายการนั้นๆ แท๊บ Attachment ใช้สำหรับใส่ไฟล์ที่

เกี่ยวข้อง รวมถึง PDF ด้วย แท๊บ Tag ก็คือ Keyword นั่นแหละ ภาษาคอมพิวเตอร์ใช้คำว่า แท๊ก แทน อันสุดท้าย Related คือใช้เชื่อมกับ รายการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกัน

ทำงานกับเวิร์ด

หลังจากเก็บ เปเปอร์ ไว้มากพอที่ต้องการแล้ว ก็ถึงเวลานำมาใช้งานเสียที ... เปิด MS-Word ขึ้นมา แล้วทำเหมือนกับเวลาใช้ Endnote ตามปรกติเลย คำสั่งมีเพียง 6 คำสั่งคือ Insert Citation, Edit Citation, Insert Bibliography, Edit Bibliography, Refresh และ Set Document preference ซึ่งก็การใช้งานก็ตามตัว ส่วน Set Doc Pref เอาไว้เลือก style ในการเขียน ซึ่ง Vancouver style ก็จะมีให้เลือกตรงนี้ด้วย

ทำงานกับ PDF

ในแท๊บ Attachments จะมีคำสั่งเกี่ยวกับ PDF อยู่ 2 อันคือ Link to file กับ Store copy of file... ซึ่ง อันแรก Zotero จะไม่ยุ่งกับ PDF ของเรา แต่อันหลัง Zotero จะ copy ไปเก็บไว้ในตัว ซึ่งทำให้ไฟล์ใหญ่ขึ้นโดยไม่จำเป็น อันนี้ก็แล้วแต่คนชอบ ...

ต่อมาคือ เรื่องการ เซ็ตให้มีการทำ PDF Indexing ให้เข้าไปที่ Preference ของ Zotero ตามรูป เลือกแท๊บ Search และสั่งให้ติดตั้ง PDF Indexing จะทำให้หาข้อมูลจากใน PDF ไฟลฺ์ได้



วันนี้ตอนที่ 1 พอแค่นี้ก่อน ... แค่นี้ก็ทำงานหลักๆคือ ใส่ ref ได้แล้ว

No comments: